Przemysłowa radiografia cyfrowa jako element transformacji cyfrowej przedsiębiorstw sektora MŚP – nowe możliwości, rozwój kompetencji i wzrost konkurencyjności
Transformacja cyfrowa (TC) stanowi jeden z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej gospodarki. Postępująca cyfryzacja procesów produkcyjnych, automatyzacja kontroli jakości, wykorzystanie zaawansowanych systemów informatycznych oraz analiza danych zmieniają sposób funkcjonowania przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości i branży. Szczególne znaczenie przemiany te mają dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które muszą dostosowywać swoje modele biznesowe, technologie oraz kompetencje pracowników do rosnących wymagań rynku, klientów i partnerów przemysłowych.
Jednym z obszarów, w których transformacja cyfrowa przynosi wymierne korzyści jest kontrola jakości produkcji oraz wykonywania badań obiektów typu rurociągi, elektrownie, RWE będących kluczowym aspektem monitorowania stanu technicznego tych obiektów będących kluczowych w zapewnieniu stałych źródeł energii. W tym kontekście szczególną rolę odgrywa przemysłowa radiografia cyfrowa, czyli nowoczesna metoda badań nieniszczących (NDT – Non-Destructive Testing), umożliwiająca ocenę wewnętrznej struktury materiałów, elementów i połączeń bez konieczności ich uszkadzania. Wykorzystanie cyfrowych detektorów promieniowania, specjalistycznego oprogramowania oraz narzędzi do przetwarzania i archiwizacji obrazów pozwala na usprawnienie procesów diagnostycznych, zwiększenie powtarzalności badań i poprawę zarządzania informacją techniczną.
Przemysłowa radiografia cyfrowa wpisuje się w założenia programów wspierających rozwój przedsiębiorstw sektora MŚP i ich pracowników w obszarze transformacji cyfrowej, ponieważ łączy wdrażanie innowacyjnych technologii z rozwojem kompetencji cyfrowych, podnoszeniem kwalifikacji zawodowych oraz doskonaleniem organizacji pracy. Jej znaczenie wykracza poza samą wymianę urządzeń analogowych na cyfrowe. Obejmuje również zmianę sposobu gromadzenia, interpretowania, udostępniania i wykorzystywania danych, a w konsekwencji – zmianę całego procesu kontroli jakości.
Wdrożenie tej technologii może stanowić istotny krok w kierunku budowania nowoczesnego, konkurencyjnego i odpornego na zmiany przedsiębiorstwa. Dla firm produkcyjnych, zakładów obróbki metali, przedsiębiorstw spawalniczych, producentów konstrukcji stalowych, komponentów dla branży automotive, lotniczej, firm wykonujących badania nieniszczące dla branży energetycznej cyfrowa radiografia może stać się narzędziem wspierającym zarówno bieżącą działalność operacyjną, jak i długofalową strategię rozwoju.
Główne aspekty przemysłowej radiografii cyfrowej jako praktycznego przykładu transformacji cyfrowej w sektorze MŚP, ze szczególnym uwzględnieniem korzyści dla przedsiębiorstw, rozwoju kompetencji pracowników i pracownic, poprawy efektywności procesów oraz możliwości wykorzystania wsparcia na cyfryzację działalności gospodarczej.
1. Transformacja cyfrowa w sektorze MŚP – od pojedynczych narzędzi do zmiany całego procesu
Transformacja cyfrowa jest często utożsamiana z zakupem nowego sprzętu komputerowego, wdrożeniem programu informatycznego lub automatyzacją wybranego stanowiska pracy. W rzeczywistości jest to proces znacznie szerszy, obejmujący wykorzystanie technologii cyfrowych do poprawy sposobu funkcjonowania przedsiębiorstwa, organizacji pracy, zarządzania informacją i podejmowania decyzji biznesowych.
W przypadku przedsiębiorstw produkcyjnych transformacja cyfrowa może dotyczyć niemal każdego etapu działalności: od projektowania wyrobu, przez planowanie produkcji, kontrolę jakości i dokumentowanie procesów, aż po obsługę klienta, serwis oraz analizę kosztów. Szczególne znaczenie ma przy tym możliwość łączenia danych pochodzących z różnych źródeł w jeden spójny system informacyjny.
Wiele przedsiębiorstw z sektora MŚP z branży NDT nadal korzysta z rozwiązań, które utrudniają szybki przepływ informacji. Dokumentacja badawcza i produkcyjna bywa prowadzona w arkuszach kalkulacyjnych, raporty z badań przechowywane są w osobnych katalogach, a wyniki kontroli jakości trafiają do klientów w postaci dokumentów przygotowywanych ręcznie. Kluczowym czynnikiem w przypadku prowadzenia badań rentgenowskich metodą tradycyjną są klisze rentgenowskie, które są udokumentowaniem badań i muszą być przechowywane i archiwizowane fizycznie przez lata. Taki sposób pracy może być wystarczający przy niewielkiej liczbie zamówień, jednak wraz ze wzrostem skali działalności staje się coraz bardziej czasochłonny i podatny na błędy.
Wdrożenie technologii cyfrowych umożliwia stopniowe eliminowanie tych ograniczeń. Dane mogą być rejestrowane bezpośrednio podczas realizacji procesu, automatycznie przypisywane do konkretnych zleceń i produktów czy obiektów a następnie wykorzystywane w analizach jakościowych oraz raportach dla odbiorców.
W tym kontekście przemysłowa radiografia cyfrowa nie jest jedynie nowoczesną metodą wykonywania badań. Może stać się elementem szerszego systemu cyfrowego zarządzania produkcją i jakością.
Na czym polega cyfryzacja kontroli jakości?
Tradycyjna radiografia przemysłowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie lub gamma do uzyskiwania obrazu wewnętrznej struktury badanego elementu. W klasycznym rozwiązaniu obraz jest rejestrowany na błonie radiograficznej, która wymaga odpowiedniej obróbki i późniejszej oceny.
Na ilustracji Uproszczony schemat poszczególnych etapów procesu badań radiograficznych
Rysunek przedstawiający schemat poszczególnych przemysłowych technik badań rentgenowskich: tradycyjnej/błonowej RT, płytach obrazowych i skanerze CR oraz radiografii bezpośredniej DR.
W radiografii cyfrowej obraz powstaje z wykorzystaniem cyfrowych metod rejestracji. Stosowane rozwiązania obejmują między innymi:
- Radiografię komputerową (CR) – wykorzystującą specjalne płyty obrazowe, których zapis jest odczytywany przez czytnik
- Radiografię z detektorami cyfrowymi (DR/ DDA) – wykorzystującą płaskie detektory, które przekształcają sygnał promieniowania w obraz cyfrowy.
- Oprogramowanie do analizy radiogramów – umożliwiające wyświetlanie, odpowiednie przetwarzanie, pomiary i dokumentowanie wyników.
- Cyfrowe systemy archiwizacji i zarządzania dokumentacją – pozwalające przypisywać obrazy i raporty do konkretnych elementów, zleceń, partii produkcyjnych, obiektów oraz klientów.
Zakres możliwości zależy od zastosowanego rozwiązania, rodzaju badanego materiału, parametrów technicznych urządzeń i przyjętej procedury badawczej. Sama cyfryzacja nie gwarantuje automatycznie wyższej jakości badania, ale stwarza warunki do lepszej organizacji pracy, sprawniejszego obiegu informacji i zwiększenia efektywności procesu.
Norma ISO 17636-2:2022 określa wymagania dotyczące cyfrowych badań radiograficznych złączy spawanych materiałów metalowych z wykorzystaniem technik CR i DDA. Uwzględnia między innymi zasady doboru detektorów i prowadzenia badań zapewniających odpowiednią jakość oraz powtarzalność wyników.
2. Program Dig.IT – Transformacja cyfrowa jako szansa dla przedsiębiorstw produkcyjnych
Wśród różnych programów wspierających rozwój cyfrowy polskich firm jest projekt Dig.IT – Transformacja cyfrowa, realizowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. Projekt został ukierunkowany na wspieranie przedsiębiorstw sektora MŚP oraz ich pracowników i pracownic w obszarze transformacji cyfrowej.
Zgodnie z informacjami opublikowanymi przez ARP, do głównych celów projektu należą podniesienie poziomu dojrzałości cyfrowej 400 przedsiębiorstw, zwiększenie wiedzy 2000 pracowników i pracownic w zakresie transformacji cyfrowej oraz upowszechnianie wiedzy o znaczeniu cyfryzacji dla budowania przewagi konkurencyjnej. Projekt jest realizowany do 31 grudnia 2029 r. Jego odbiorcami są mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa, których głównym przedmiotem działalności jest przetwórstwo przemysłowe.
Właśnie w tym obszarze przemysłowa radiografia cyfrowa może mieć szczególne znaczenie. W firmach zajmujących się produkcją elementów metalowych, konstrukcji spawanych, urządzeń przemysłowych czy komponentów technicznych kontrola jakości stanowi integralną część procesu wytwarzania. Cyfryzacja tego obszaru może wpływać zarówno na jakość gotowego wyrobu, jak i na czas realizacji zamówień, koszty produkcji oraz możliwości współpracy z wymagającymi odbiorcami. W przypadku badań rentgenowskich obiektów będących w eksploatacji (rurociagi, rafinerie,
Dlaczego radiografia cyfrowa wpisuje się w cele transformacji cyfrowej?
Wdrożenie radiografii cyfrowej może odpowiadać kilku istotnym kierunkom rozwoju przedsiębiorstwa:
Cyfryzacja procesów operacyjnych – zastąpienie części czynności związanych z tradycyjną rejestracją i obróbką radiogramów procesem cyfrowym.
Rozwój infrastruktury technologicznej – wykorzystanie detektorów, komputerów, oprogramowania i systemów przechowywania danych.
Integracja danych – powiązanie wyników badań z dokumentacją produkcyjną, zleceniami, numerami seryjnymi i systemem zarządzania jakością.
Rozwój kompetencji pracowników – podniesienie umiejętności obsługi urządzeń cyfrowych, interpretacji obrazów, zarządzania dokumentacją oraz wykorzystywania danych.
Wzrost konkurencyjności – zwiększenie zdolności do realizacji zamówień wymagających sprawnej kontroli, wiarygodnej dokumentacji i szybkiego przekazywania wyników klientom.
Istotne jest jednak rozróżnienie pomiędzy zgodnością projektu z ogólnymi celami transformacji cyfrowej a spełnieniem formalnych warunków konkretnego programu. To, że radiografia cyfrowa ma wyraźny wymiar cyfryzacyjny, nie oznacza automatycznie, że każdy jej zakup może otrzymać wsparcie.
W przypadku Dig.IT należy każdorazowo sprawdzić aktualny regulamin naboru, katalog dopuszczalnych technologii i wydatków, kryteria kwalifikowalności przedsiębiorstwa oraz wymagania dotyczące zakresu i rezultatów projektu. Szczególnie ważne jest wykazanie, że inwestycja prowadzi do rzeczywistej zmiany cyfrowej w działalności firmy, a nie stanowi wyłącznie zakupu kolejnego urządzenia.
3. Przemysłowa radiografia cyfrowa jako praktyczny przykład transformacji technologicznej
Radiografia cyfrowa jest przykładem technologii, w której fizyczny proces badania zostaje połączony z cyfrowym przetwarzaniem i zarządzaniem informacją. To połączenie jest szczególnie ważne w nowoczesnym przemyśle, gdzie coraz większe znaczenie mają nie tylko same wyniki kontroli, lecz także ich dostępność, identyfikowalność i możliwość wykorzystania w dalszych etapach eksploatacji czy produkcji.
W przedsiębiorstwie produkcyjnym badanie radiograficzne może być jednym z elementów procesu odbioru wyrobu. Po wykonaniu badania powstaje obraz, który jest analizowany przez uprawniony i kompetentny personel. Na podstawie oceny przygotowywana jest dokumentacja, a wynik zostaje przypisany do konkretnego elementu lub partii produkcyjnej.
W tradycyjnym modelu część tych czynności może wymagać ręcznego przygotowywania dokumentów, opisywania materiałów, fizycznego przechowywania radiogramów i wyszukiwania wcześniejszych wyników. Rozwiązanie cyfrowe umożliwia usprawnienie wielu z tych operacji.
Przykładowo, w firmie wykonującej konstrukcje stalowe można stworzyć elektroniczną dokumentację badań, w której każdy radiogram jest powiązany z numerem zlecenia, oznaczeniem spoiny, datą badania, zastosowaną procedurą i raportem z oceny. Dzięki temu pracownik odpowiedzialny za kontrolę jakości może szybciej odnaleźć wymagane informacje, a osoba przygotowująca dokumentację odbiorową może sprawniej skompletować materiały dla klienta.
System HPX-PRO to przenośny skaner który umożliwia zk
W bardziej zaawansowanym wariancie dane z badań mogą być integrowane z systemem ERP, MES lub QMS, o ile przedsiębiorstwo dysponuje odpowiednimi rozwiązaniami i interfejsami. Pozwala to budować spójny przepływ informacji pomiędzy produkcją, kontrolą jakości i zarządzaniem przedsiębiorstwem.
Warto przy tym podkreślić, że cyfrowy obraz nie jest jedynie elektronicznym odpowiednikiem tradycyjnego radiogramu. Jest również zasobem informacyjnym, który może być przechowywany, wyszukiwany, porównywany i wykorzystywany w analizach – pod warunkiem zachowania właściwych procedur, jakości danych i zasad interpretacji.
4. Najważniejsze korzyści dla przedsiębiorstw sektora MŚP
Dla małych i średnich przedsiębiorstw inwestycja w technologię cyfrową musi przynosić konkretne efekty biznesowe. Ograniczone zasoby finansowe, kadrowe i organizacyjne sprawiają, że każda modernizacja powinna być uzasadniona potrzebami przedsiębiorstwa i możliwymi do osiągnięcia rezultatami.
Przemysłowa radiografia cyfrowa może wspierać rozwój firmy na kilku poziomach.
4.1. Skrócenie czasu realizacji badań i obsługi dokumentacji
Jedną z podstawowych korzyści cyfryzacji jest możliwość ograniczenia czynności związanych z obróbką błon, ich opisywaniem i fizycznym obiegiem dokumentów. W rozwiązaniach wykorzystujących detektory DDA obraz jest dostępny w postaci cyfrowej po wykonaniu ekspozycji i odczycie sygnału.
Może to przyspieszyć weryfikację jakości wykonanych połączeń i przekazanie informacji do kolejnych etapów produkcji. Szybszy przepływ danych ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy wynik badania warunkuje możliwość kontynuowania prac, wysyłki produktu lub odbioru technicznego.
Należy jednak pamiętać, że rzeczywisty czas całego badania zależy także od przygotowania elementu, dostępu do badanej powierzchni, geometrii obiektu, organizacji stanowiska, wymaganej liczby ekspozycji i zakresu oceny. Cyfrowy detektor nie eliminuje wszystkich ograniczeń procesu.
4.2. Ograniczenie kosztów operacyjnych
Cyfryzacja może zmniejszać zapotrzebowanie na materiały eksploatacyjne związane z radiografią błonową oraz ograniczać koszty obróbki, przechowywania fizycznych radiogramów i części czynności administracyjnych.
W perspektywie długoterminowej oszczędności mogą wynikać także z:
ograniczenia czasu poświęcanego na przygotowanie raportów;
skrócenia czasu wyszukiwania dokumentacji;
zmniejszenia liczby błędów w przepisywaniu danych;
usprawnienia komunikacji między kontrolą jakości a produkcją;
szybszego rozpoznawania problemów i podejmowania działań korygujących.
Nie oznacza to, że radiografia cyfrowa jest zawsze tańsza od filmowej. Inwestycja może wymagać znacznych nakładów na detektory, źródła promieniowania, oprogramowanie, infrastrukturę informatyczną, szkolenia, walidację procedur i zabezpieczenia. Dlatego decyzja powinna opierać się na analizie całkowitych kosztów użytkowania oraz przewidywanego obciążenia stanowiska.
4.3. Poprawa dostępności i identyfikowalności danych
Współczesne przedsiębiorstwa coraz częściej muszą udowadniać, że ich wyroby spełniają określone wymagania jakościowe. Dotyczy to zarówno klientów przemysłowych, jak i inwestorów, jednostek inspekcyjnych oraz podmiotów działających w branżach regulowanych.
Cyfrowe archiwum badań pozwala uporządkować dokumentację i powiązać ją z konkretnymi produktami, zleceniami oraz etapami produkcji. W razie reklamacji, audytu lub kontroli odbiorowej łatwiej odszukać odpowiednie wyniki i przedstawić historię przeprowadzonych badań.
Przy odpowiedniej konfiguracji systemu można również wdrożyć kontrolę dostępu, rejestrowanie zmian, wykonywanie kopii zapasowych oraz ustalanie zasad przechowywania dokumentacji.
Wszystko to wzmacnia identyfikowalność procesu i ogranicza ryzyko zagubienia istotnych informacji technicznych.
4.4. Większa elastyczność i konkurencyjność
Przedsiębiorstwo dysponujące sprawnym systemem cyfrowej kontroli jakości może lepiej odpowiadać na oczekiwania klientów, którzy wymagają elektronicznej dokumentacji, szybkiego raportowania i wysokiej powtarzalności procesu.
Ma to szczególne znaczenie dla firm z sektora MŚP współpracujących z dużymi zakładami przemysłowymi, producentami urządzeń, wykonawcami inwestycji infrastrukturalnych czy podmiotami z branży energetycznej.
W takich relacjach zdolność do dostarczenia odpowiedniej dokumentacji jest częścią jakości usługi i może wpływać na ocenę dostawcy.
Wdrożenie radiografii cyfrowej może zatem stanowić element szerszej strategii budowania wiarygodności przedsiębiorstwa oraz zwiększania jego zdolności do realizowania bardziej wymagających zamówień.
4.5. Lepsze wykorzystanie wiedzy zgromadzonej w przedsiębiorstwie
Cyfrowe wyniki badań mogą być wykorzystywane do analizowania powtarzających się niezgodności, porównywania rezultatów w czasie i identyfikowania obszarów wymagających poprawy.
Przykładowo, analiza danych dotyczących określonego typu spoin, materiału lub procesu spawania może pomóc w zauważeniu powtarzalnych problemów jakościowych. Wnioski mogą następnie zostać wykorzystane do doskonalenia parametrów procesu, szkolenia personelu i planowania działań zapobiegawczych.
W ten sposób kontrola jakości przestaje pełnić wyłącznie funkcję wykrywania niezgodności, a staje się także źródłem wiedzy wspierającej ciągłe doskonalenie produkcji.
5. Transformacja cyfrowa to również rozwój pracowników i pracownic
Istotą transformacji cyfrowej nie jest wyłącznie zakup nowoczesnych technologii. Równie ważne jest przygotowanie osób, które będą z nich korzystać, interpretować uzyskiwane dane i wykorzystywać je w codziennej pracy.
Przedsiębiorstwo może dysponować zaawansowanym systemem radiografii cyfrowej, ale bez odpowiednio przygotowanego zespołu nie wykorzysta w pełni jego możliwości. Z tego względu inwestycja technologiczna powinna być powiązana z planem rozwoju kompetencji pracowników i pracownic.
W przypadku przemysłowej radiografii cyfrowej rozwój ten obejmuje zarówno umiejętności techniczne, jak i kompetencje cyfrowe, analityczne oraz organizacyjne.
5.1. Kompetencje techniczne i cyfrowe
Osoby zaangażowane w proces badań powinny rozumieć zasady działania stosowanych urządzeń, możliwości i ograniczenia cyfrowej rejestracji obrazu, a także wymagania dotyczące jakości uzyskiwanych radiogramów.
W zależności od zakresu obowiązków potrzebne mogą być umiejętności związane z:
obsługą detektorów i urządzeń radiograficznych;
korzystaniem z oprogramowania do akwizycji oraz analizy obrazów;
właściwą oceną jakości radiogramów;
elektronicznym przygotowywaniem raportów;
zarządzaniem dokumentacją i archiwum badań;
przestrzeganiem zasad cyberbezpieczeństwa oraz ochrony danych.
Ważne jest również rozwijanie świadomości, że cyfrowe przetwarzanie obrazu nie może prowadzić do zniekształcenia wyniku ani nieuprawnionej zmiany oceny. Każda operacja powinna być zgodna z właściwą procedurą i wymaganiami technicznymi.
5.2. Rozwój kompetencji analitycznych
Cyfryzacja umożliwia gromadzenie większej ilości danych w uporządkowanej formie. Zwiększa to znaczenie umiejętności interpretowania informacji i wyciągania z nich wniosków.
Pracownicy mogą rozwijać zdolność do analizowania trendów jakościowych, identyfikowania powtarzających się niezgodności oraz współpracy z innymi działami przedsiębiorstwa przy ustalaniu przyczyn problemów.
Takie podejście sprzyja zmianie roli kontroli jakości: z funkcji koncentrującej się na sprawdzaniu gotowego wyrobu w kierunku aktywnego wspierania doskonalenia procesów produkcyjnych.
5.3. Kompetencje związane ze współpracą i przepływem informacji
Wdrożenie cyfrowego systemu badań zmienia także sposób współpracy między pracownikami produkcji, kontrolerami jakości, technologami, kierownikami i osobami odpowiedzialnymi za dokumentację.
Dane dostępne w jednym systemie mogą ułatwiać uzgadnianie działań, przyspieszać przekazywanie informacji i ograniczać konieczność wielokrotnego przygotowywania tych samych dokumentów.
Wymaga to jednak wypracowania nowych procedur, jasnego określenia odpowiedzialności oraz przygotowania zespołu do pracy w zmienionym środowisku.
5.4. Równe szanse w dostępie do rozwoju zawodowego
Transformacja cyfrowa powinna obejmować wszystkich pracowników, którzy uczestniczą w procesach objętych zmianą, niezależnie od płci, wieku, zajmowanego stanowiska czy wcześniejszego doświadczenia z technologiami cyfrowymi.
Szczególnie ważne jest stworzenie warunków, w których zarówno pracownicy, jak i pracownice mogą rozwijać kompetencje techniczne, uczestniczyć w szkoleniach oraz podejmować bardziej odpowiedzialne zadania związane z obsługą nowych systemów.
W praktyce oznacza to między innymi dostosowanie organizacji szkoleń do potrzeb zespołu, zapewnienie równych możliwości udziału w procesie wdrożenia oraz uwzględnienie zróżnicowanego poziomu kompetencji wyjściowych.
Tak rozumiana transformacja cyfrowa wspiera nie tylko rozwój technologiczny przedsiębiorstwa, lecz także rozwój kapitału ludzkiego i budowanie kultury organizacyjnej opartej na uczeniu się.
6. Radiografia cyfrowa jako element Przemysłu 4.0
Industrial Radiography and smart inspection in industry 4.0.
DÜRR NDT Announces Digital RT Workflow with DRIVE NDT and D-Tect X
Honeywell’s AI-Powered Manufacturing Solution Uses Simulation
Koncepcja Przemysłu 4.0 zakłada coraz większe wykorzystanie technologii cyfrowych, automatyzacji, integracji systemów i analizy danych w procesach produkcyjnych. Jej celem jest tworzenie przedsiębiorstw, które potrafią sprawniej zarządzać produkcją, szybciej reagować na zmiany i podejmować decyzje na podstawie wiarygodnych informacji.
Przemysłowa radiografia cyfrowa dobrze wpisuje się w ten kierunek, ponieważ łączy badania techniczne z elektronicznym przepływem informacji. W zależności od stopnia rozwoju przedsiębiorstwa może być pierwszym krokiem do cyfryzacji kontroli jakości albo częścią bardziej zaawansowanego systemu zarządzania produkcją.
Warto wyróżnić trzy poziomy wykorzystania tej technologii.
Poziom pierwszy – cyfryzacja samego badania. Przedsiębiorstwo zastępuje lub uzupełnia tradycyjne metody radiograficzne rozwiązaniami cyfrowymi. Zyskuje możliwość elektronicznej rejestracji obrazu, jego analizy oraz archiwizacji.
Poziom drugi – cyfryzacja obiegu dokumentacji. Wyniki badań zostają powiązane z dokumentacją produkcyjną i elektronicznymi raportami. Ogranicza to ręczne przepisywanie danych oraz ułatwia wyszukiwanie informacji.
Poziom trzeci – integracja i analityka. Dane z badań są powiązane z innymi systemami przedsiębiorstwa. Umożliwia to analizę wyników w szerszym kontekście, na przykład w odniesieniu do rodzaju produktu, procesu spawania, partii materiału czy wykonawcy.
Nie każda firma musi od razu wdrażać wszystkie trzy poziomy. Dla wielu małych przedsiębiorstw racjonalnym rozwiązaniem będzie rozpoczęcie od cyfryzacji badań i dokumentacji, a następnie stopniowe rozszerzanie systemu wraz ze wzrostem potrzeb i możliwości organizacyjnych.
Takie podejście pozwala rozłożyć nakłady w czasie, ograniczyć ryzyko wdrożeniowe i dostosować zakres inwestycji do rzeczywistych celów biznesowych.
7. Jak wdrożenie radiografii cyfrowej może wyglądać w praktyce?
Rozważmy przykład małego przedsiębiorstwa produkcyjnego, które wykonuje elementy stalowe i konstrukcje spawane dla odbiorców przemysłowych. Firma prowadzi kontrolę jakości spoin, a wyniki badań radiograficznych są niezbędne do przygotowania dokumentacji odbiorowej.
Dotychczas część procesu odbywa się w sposób tradycyjny. Dokumenty są przygotowywane ręcznie, wyniki badań trafiają do oddzielnych katalogów, a kompletowanie raportów dla klienta wymaga zaangażowania kilku osób.
Przedsiębiorstwo decyduje się na wdrożenie cyfrowego rozwiązania radiograficznego oraz uporządkowanie procesu zarządzania wynikami.
Przebieg przykładowej transformacji
Etap 1. Analiza obecnego procesu
Firma identyfikuje czynności najbardziej czasochłonne, takie jak wyszukiwanie dokumentacji, przygotowywanie raportów i przekazywanie wyników pomiędzy działami.
Etap 2. Wdrożenie technologii cyfrowej
Przedsiębiorstwo dobiera odpowiedni system radiograficzny, oprogramowanie i infrastrukturę do rodzaju badanych elementów oraz wymaganych procedur.
Etap 3. Szkolenie zespołu
Pracownicy i pracownice uczą się obsługi systemu, prowadzenia elektronicznej dokumentacji oraz stosowania nowych zasad przepływu informacji.
Etap 4. Uporządkowanie danych
Firma wdraża jednolite zasady oznaczania badań, przypisywania wyników do zleceń, archiwizacji oraz udostępniania raportów.
Etap 5. Ocena rezultatów
Przedsiębiorstwo porównuje czas realizacji badań i przygotowywania raportów, koszty operacyjne, liczbę błędów dokumentacyjnych oraz terminowość realizacji zleceń.
W wyniku takiego wdrożenia firma może uzyskać sprawniejszy przepływ informacji, większą przejrzystość dokumentacji i lepszą kontrolę nad realizowanymi badaniami. Równocześnie pracownicy zdobywają nowe umiejętności, które mogą być wykorzystywane również w innych obszarach działalności przedsiębiorstwa.
Opisany przykład ma charakter modelowy. Skala uzyskanych efektów będzie zależeć od dotychczasowego sposobu pracy, rodzaju wdrożonego systemu, wielkości produkcji i stopnia integracji z pozostałymi procesami.
8. Jak ocenić efekty inwestycji w cyfrową radiografię?
Ważnym elementem transformacji cyfrowej jest określenie mierzalnych celów. Sam fakt zakupu nowoczesnego urządzenia nie przesądza o powodzeniu projektu. Przedsiębiorstwo powinno wiedzieć, jakie problemy chce rozwiązać i w jaki sposób zamierza ocenić uzyskane rezultaty.
W przypadku radiografii cyfrowej można zastosować następujące wskaźniki:
Obszar
Przykładowy wskaźnik
Efektywność pracy
Średni czas wykonania badania i przygotowania raportu
Dokumentacja
Czas potrzebny na odnalezienie wyników konkretnego badania
Jakość danych
Liczba błędów w dokumentacji i liczba brakujących zapisów
Koszty
Koszt wykonania badania w przeliczeniu na zlecenie lub element
Organizacja produkcji
Czas oczekiwania na wynik kontroli jakości
Rozwój kompetencji
Liczba osób przeszkolonych i poziom opanowania nowych umiejętności
Dojrzałość cyfrowa
Zakres elektronicznego obiegu dokumentacji i integracji systemów
Warto zebrać dane wyjściowe przed rozpoczęciem inwestycji, a następnie porównać je z wynikami uzyskanymi po wdrożeniu. Pozwala to ustalić, czy zmiana rzeczywiście przyniosła korzyści i które elementy procesu wymagają dalszego doskonalenia.
Przykładowo, przedsiębiorstwo może postawić sobie za cel skrócenie czasu przygotowywania dokumentacji odbiorowej o określony procent w ciągu sześciu miesięcy. Wartość celu powinna wynikać z analizy obecnego procesu, a nie z arbitralnego założenia, że każda technologia cyfrowa automatycznie zapewni taki sam efekt.
Istotne jest także rozróżnienie wskaźników biznesowych od wymagań technicznych dotyczących jakości badań. Oszczędności czasu i kosztów nie mogą odbywać się kosztem wiarygodności radiogramów, bezpieczeństwa radiologicznego ani zgodności z wymaganiami klienta i właściwymi normami.
9. Bezpieczeństwo, jakość i zgodność z wymaganiami technicznymi
Cyfryzacja badań radiograficznych powinna być realizowana z zachowaniem obowiązujących wymagań prawnych, technicznych i organizacyjnych.
Szczególnie ważne są trzy obszary.
9.1. Jakość i wiarygodność badań
W przypadku radiografii cyfrowej spoin istotnym dokumentem odniesienia jest PN-EN ISO 17636-2:2023-04, wdrażająca ISO 17636-2:2022. Norma określa wymagania dotyczące technik radiografii cyfrowej z wykorzystaniem promieniowania X i gamma oraz detektorów CR lub DDA. Nie określa natomiast poziomów akceptacji wykrytych wskazań – te należy ustalać na podstawie odpowiednich wymagań i norm dotyczących oceny złączy spawanych.
wersja angielska
+1
Oznacza to, że wybór technologii cyfrowej musi uwzględniać nie tylko komfort obsługi i szybkość uzyskiwania obrazu, lecz także wymagania dotyczące czułości badania, jakości obrazu, procedur i kwalifikacji personelu.
9.2. Bezpieczeństwo radiologiczne
Radiografia przemysłowa wykorzystuje promieniowanie jonizujące, dlatego wymaga odpowiednich zabezpieczeń, organizacji stanowiska, przeszkolenia personelu oraz przestrzegania obowiązujących przepisów dotyczących ochrony radiologicznej.
Zastosowanie detektora cyfrowego nie eliminuje zagrożeń wynikających z używania promieniowania. Zmienia sposób rejestracji obrazu, ale nie zastępuje wymagań dotyczących bezpiecznego prowadzenia badania.
9.3. Cyberbezpieczeństwo i ochrona dokumentacji
Wraz z cyfryzacją rośnie znaczenie ochrony danych technicznych. Radiogramy i raporty mogą zawierać informacje o konstrukcji produktu, procesach technologicznych i wymaganiach klientów.
Przedsiębiorstwo powinno zatem wdrożyć odpowiednie zasady dostępu do danych, wykonywania kopii zapasowych, zabezpieczania stacji roboczych oraz przechowywania dokumentacji.
W przypadku integracji systemów należy również określić, kto może wprowadzać zmiany, zatwierdzać raporty i udostępniać wyniki na zewnątrz. Bez tych zabezpieczeń cyfryzacja może zwiększyć wygodę pracy, ale jednocześnie stworzyć nowe ryzyka organizacyjne.
10. Możliwości powiązania inwestycji z programem wsparcia
W przypadku przedsiębiorstw zainteresowanych finansowaniem transformacji cyfrowej kluczowe jest przedstawienie inwestycji jako spójnego projektu rozwojowego, a nie wyłącznie zakupu sprzętu.
W odniesieniu do programu Dig.IT – Transformacja cyfrowa należy w pierwszej kolejności zweryfikować, czy przedsiębiorstwo spełnia kryteria podmiotowe oraz czy planowane rozwiązanie mieści się w zakresie dopuszczalnego wsparcia. Informacje o projekcie i jego celach publikuje Agencja Rozwoju Przemysłu.
Digit
Warto zwrócić uwagę na następujące zagadnienia:
Potrzeba biznesowa: jakie problemy związane z kontrolą jakości i obiegiem informacji występują w przedsiębiorstwie?
Zakres transformacji: jakie procesy zostaną objęte cyfryzacją i jak zmieni się sposób ich realizacji?
Dobór technologii: dlaczego wybrane rozwiązanie radiograficzne jest odpowiednie dla profilu działalności firmy?
Rozwój kompetencji: jakie szkolenia będą potrzebne, aby pracownicy i pracownice mogli skutecznie korzystać z wdrożonej technologii?
Mierzalne rezultaty: jakie wskaźniki pozwolą ocenić efekty projektu?
Trwałość rozwiązania: w jaki sposób firma będzie utrzymywać, rozwijać i zabezpieczać wdrożony system?
Dobrze przygotowany projekt powinien wykazywać logiczne powiązanie pomiędzy zidentyfikowanym problemem, planowaną inwestycją, szkoleniami i spodziewanymi rezultatami.
Należy jednak podkreślić, że przedstawione elementy są rekomendowanym sposobem przygotowania przedsięwzięcia. Nie stanowią potwierdzenia kwalifikowalności konkretnych kosztów w programie Dig.IT. Przed podjęciem decyzji inwestycyjnej należy sprawdzić aktualną dokumentację naboru, zasady kwalifikowania wydatków, wymagany zakres projektu oraz obowiązujące terminy.
11. Bariery wdrażania radiografii cyfrowej w sektorze MŚP
Mimo licznych zalet cyfryzacja kontroli jakości może wiązać się z wyzwaniami, które należy uwzględnić na etapie planowania.
Pierwszym z nich są koszty inwestycyjne. Profesjonalne systemy radiograficzne wymagają odpowiedniego wyposażenia, infrastruktury, oprogramowania oraz procedur zapewniających wiarygodność wyników. Dla mniejszej firmy może to stanowić znaczące obciążenie finansowe.
Drugim wyzwaniem jest dostępność kompetencji. Pracownicy muszą nie tylko nauczyć się obsługi nowych urządzeń, ale również rozumieć zasady cyfrowego przetwarzania obrazów, archiwizacji danych i zachowania jakości badań.
Trzecim problemem może być integracja z dotychczasowymi systemami. Jeśli firma korzysta już z określonego oprogramowania produkcyjnego lub jakościowego, należy sprawdzić, czy nowe rozwiązanie pozwala na wymianę danych w odpowiednim formacie.
Istotne są również kwestie organizacyjne. Wdrożenie wymaga ustalenia nowych procedur, przypisania odpowiedzialności i zapewnienia czasu na szkolenia. Bez zaangażowania kierownictwa i pracowników nawet dobre technologicznie rozwiązanie może nie przynieść oczekiwanych rezultatów.
Najlepszym sposobem ograniczenia tych barier jest etapowe podejście do transformacji, poprzedzone analizą potrzeb i przygotowaniem realistycznego planu wdrożenia.
12. Przyszłość przemysłowej radiografii cyfrowej – automatyzacja, analiza danych i sztuczna inteligencja
Rozwój technologii cyfrowych otwiera kolejne możliwości wykorzystania radiografii przemysłowej. W miarę wzrostu mocy obliczeniowej, rozwoju oprogramowania i coraz większej dostępności danych rośnie potencjał automatyzacji wybranych czynności związanych z analizą radiogramów.
Jednym z kierunków rozwoju jest wykorzystanie algorytmów wspierających wykrywanie i klasyfikację wskazań na obrazach radiograficznych. Narzędzia takie mogą pomagać w kierowaniu uwagi operatora na określone obszary obrazu lub wspierać analizę dużych zbiorów danych.
Potencjalne zastosowania obejmują również automatyczne przypisywanie metadanych, wspomaganie przygotowywania raportów, analizę powtarzalnych niezgodności i integrację wyników badań z systemami zarządzania produkcją.
Wdrożenie takich rozwiązań wymaga jednak odpowiedniej jakości danych, weryfikacji skuteczności algorytmów i zachowania kontroli człowieka nad procesem oceny. Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji nie powinny być traktowane jako automatyczny zamiennik kompetentnego personelu ani jako gwarancja poprawnej oceny technicznej.
Dla przedsiębiorstw sektora MŚP szczególnie korzystna może być możliwość stopniowego korzystania z coraz bardziej zaawansowanych funkcji bez konieczności jednoczesnego przeprowadzania pełnej automatyzacji całego procesu.
Cyfrowa radiografia może więc stanowić podstawę dalszego rozwoju technologicznego: od elektronicznej dokumentacji, przez integrację danych, aż po inteligentne narzędzia wspierające zarządzanie jakością.
13. Wnioski – technologia, kompetencje i konkurencyjność jako wspólny cel
Przemysłowa radiografia cyfrowa jest przykładem technologii, która w praktyczny sposób łączy transformację cyfrową z codziennymi potrzebami przedsiębiorstw produkcyjnych. Pozwala modernizować proces badań nieniszczących, usprawniać obieg dokumentacji, zwiększać dostępność danych oraz tworzyć podstawy do dalszej integracji systemów informatycznych.
Jej znaczenie dla sektora MŚP wykracza poza korzyści techniczne. Prawidłowo zaplanowane wdrożenie może wspierać rozwój kompetencji pracowników i pracownic, podnosić efektywność organizacji pracy oraz poprawiać zdolność przedsiębiorstwa do realizacji wymagających zamówień.
W tym sensie radiografia cyfrowa dobrze wpisuje się w ogólne cele inicjatyw wspierających transformację cyfrową, w tym projektu Dig.IT – Transformacja cyfrowa, którego założenia obejmują podnoszenie dojrzałości cyfrowej przedsiębiorstw przemysłowych oraz rozwój wiedzy pracowników w tym obszarze.
Digit
Największe korzyści można osiągnąć wtedy, gdy inwestycja w technologię zostaje powiązana z rozwojem kompetencji, uporządkowaniem procesów i jasno określonymi celami biznesowymi. Cyfrowy system radiograficzny powinien być częścią przemyślanej zmiany organizacyjnej, a nie rozwiązaniem funkcjonującym w oderwaniu od pozostałych obszarów działalności firmy.
Dla przedsiębiorstw sektora MŚP oznacza to możliwość stopniowego budowania nowoczesnego środowiska produkcyjnego, w którym dane stanowią podstawę podejmowania decyzji, kontrola jakości jest sprawniejsza, a pracownicy mają większe możliwości rozwoju zawodowego.
Transformacja cyfrowa nie polega bowiem wyłącznie na zastępowaniu tradycyjnych urządzeń nowymi technologiami. Polega na takim wykorzystaniu technologii, aby przedsiębiorstwo działało efektywniej, podejmowało lepsze decyzje i skuteczniej rozwijało potencjał swoich pracowników. Przemysłowa radiografia cyfrowa może być ważnym elementem tej zmiany – zarówno jako nowoczesne narzędzie kontroli jakości, jak i jako punkt wyjścia do szerszej cyfryzacji przedsiębiorstwa.
Źródła i materiały do dalszej weryfikacji
Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. –
Dig.IT – Transformacja cyfrowa : informacje o celach projektu, odbiorcach i okresie realizacji.
Polski Komitet Normalizacyjny –
PN-EN ISO 17636-2:2023-04 : wymagania dotyczące cyfrowych badań radiograficznych złączy spawanych.
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna –
ISO 17636-2:2022 : międzynarodowe wymagania dotyczące radiografii cyfrowej.
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości –
Kluczowe kompetencje dla sektorów : informacje o wsparciu usług rozwojowych dla przedsiębiorstw i ich pracowników.
Uwaga redakcyjna: artykuł przedstawia możliwości zastosowania radiografii cyfrowej w transformacji cyfrowej przedsiębiorstw. Przed wykorzystaniem go jako uzasadnienia wniosku o dofinansowanie należy zweryfikować aktualny regulamin programu Dig.IT i formalną kwalifikowalność planowanej inwestycji.
